Pentaptyk pasyjny

 

STATYSTYKI
  • 199 Wejścia
  • 28 Pobrań

 

Opis

Wymiary zewnętrzne: wys. 145,5 cm, szer. 152,5 cm
Warsztat rzeźbiarski czynny w Królewcu, wywodzący się z Frankonii; malowane skrzydła są dziełem mistrza ołtarzy w Quednau koło Królewca i Krzemitach (niem. Cremitten) nad Pregołą
Drewno dębowe (konstrukcja, tablice) i lipowe (figury w szafie, obramienie wnęki szafy), tempera, folia złota;
Pochodzenie: Bartoszyce, kościół szpitalny Ducha Świętego (od l. 20. XX w. muzeum regionalne w Bramie Lidzbarskiej); pozyskany do zbiorów 1945
Muzeum Warmii i Mazur w Olsztynie

Pentaptyk to ołtarz szafowy, z dwiema parami skrzydeł przymocowanych po bokach do szafy. Skrzydła zewnętrzne (te od spodu, widocznie po zamknięciu pierwszej pary) mogą być sztywno połączone z szafą – jak to się dzieje w wypadku omawianego ołtarza.

Późnogotycki pentaptyk z kościoła Ducha Świętego w Bartoszycach, niekompletny (predella i zwieńczenie nie zachowały się), jest najbardziej znanym w świecie dziełem sztuki ze zbiorów Muzeum Warmii i Mazur. Sławę zawdzięcza scenie zwanej po łacinie Amplexus Bernardi (dosłownie: Objęcie św. Bernarda) w dolnej kwaterze lewego nieruchomego skrzydła. Ukrzyżowany Chrystus odrywa się na niej od krzyża, by objąć ramionami św. Bernarda – a ten bierze na siebie ciężar umęczonego ciała Zbawiciela. Pisali o niej amerykańscy badacze Franz Posset i James France.
Św. Bernard (1090–1153, kanonizowany 1174), opat Clairvaux, doktor Kościoła, był reformatorem zakonu cystersów. Cystersi przyszli na wschodnie i środkowe Pomorze przed Krzyżakami. Najstarsze opactwa, w Oliwie (1178–1186), Bukowie Morskim (1248–1253), Koronowie (1253–1256) i Pelplinie (1276) powstały dzięki nadaniom książąt pomorskich i kujawskich. Krzyżacy zezwolili na założenie żeńskich klasztorów w Chełmnie (po 1267) i Królewcu (1349). Pierwiastek ikonografii cysterskiej w ołtarzu z Bartoszyc, jak również mocno wyeksponowany wątek kultu św. Katarzyny, mogą wskazywać na pierwotne pochodzenie nastawy z kościoła w Arnau koło Królewca, nad którym prawo patronatu miały cysterki z klasztoru w Królewcu.

Szafę nastawy wypełnia pełnoplastyczna, przestrzenna scena „tłumnego” Ukrzyżowania, z Marią podtrzymywaną przez Jana, Marią Magdaleną klęczącą u stóp krzyża, Marią Kleofasową. Grupa oprawców jest złożona wyłącznie z jeźdźców na białych koniach, dwaj z nich (po lewej heraldycznej) w turbanach, trzeci w kapeluszu z szerokim rondem, dwaj na dalszym planie zakuci w zbroje. Figurka ukrzyżowanego Chrystusa nie jest gotycka, pochodzi zapewne z 4. ćw. XVII w. Skrzydła dwukwaterowe, zewnętrzne nieruchome, wewnętrzne malowane obustronnie. W stanie otwartym ukazane są symultaniczne (oprócz jednej kwatery) sceny cyklu pasyjnego: na lewym Biczowanie i Zdrada Judasza oraz Koronowanie Cierniem i Ecce Homo (Oto człowiek), na prawym Jezus przed Piłatem oraz Upadek pod krzyżem i Golgota. W stanie zamkniętym na lewym skrzydle zewnętrznym Modlitwa w Ogrójcu i Wydanie Jezusa przez Judasza oraz Mistyczne objęcie św. Bernarda przez ukrzyżowanego Chrystusa (Amplexus), na prawym zewnętrznym – Pokłon Trzech Króli i Św. Urszula w płaszczu opiekuńczym; na skrzydłach wewnętrznych – Męczeństwo św. Agaty oraz trzy sceny z legendy św. Katarzyny Aleksandryjskiej: Dysputa z uczonymi, Łamanie kołem, Ścięcie. Na odwrociu nastawy zachowały się pozostałości dekoracji malarskiej, kładzionej bezpośrednio na drewno; na skrzydłach są to prawdopodobnie sylwetki postaci w nimbach.

Prawa do wizerunku cyfrowego: CC BY 1.0 https://creativecommons.org/licenses/by/1.0/deed.pl

 

Specyfikacja

Data archiwizacji17 października 2019 (17.10.2019)
Datowanieok. 1510–1520
KategoriaZbiory muzealne Obiekty średniowieczne
Sygnaturanr inw. Sz.ś.-44 OMO
WłaścicielMuzeum Warmii i Mazur w Olsztynie
Strona wwwlidzbark.muzeum.olsztyn.pl
Prześlij zgłoszenie dotyczące obiektu
 
 
Projekt dofinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007 - 2013 oraz budżetu samorządu województwa warmińsko - mazurskiego.