Prosto z krainy wiatraków na nasz portal

Prosto z krainy wiatraków na nasz portal

Elementem charakterystycznym krajobrazu Żuław były znajdujące się praktycznie w każdej miejscowości wiatraki. Słowo „były” niestety nie pojawia się tu przypadkowo ponieważ obecnie w terenie podziwiać możemy już tylko dwa zachowane przykłady w miejscowości Palczewo oraz Drewnica. Szczątki wiatraka z Ostaszewa, a dokładnie koło zębate wraz z wałem, czerpak, okucia i kamienne łożysko możemy zobaczyć na ekspozycji stałej Muzeum Żuławskiego w Nowym Dworze Gdańskim, a dzięki zeskanowaniu przez ekipę naszej Regionalnej Pracowni Digitalizacji, teraz również na naszym portalu cyfrowewm.pl.

Wiatraki na Żuławach początkowo służyły głównie do przemiału zboża, ale z czasem zaczęto ich używać również do melioracji rozległych w tym regionie podmokłych terenów. I tak powstawały tzw. wiatraki przemiałowe, ale i odwadniające często nazywane również pompami wietrznymi. Wiatraki oprócz pełnionej funkcji różniły się między sobą konstrukcją w jakiej zostały wzniesione. Trzy główne wyróżniane typy to: koźlak, holender i paltrak. Nazwa koźlaków pochodzi od tzw. „kozła”, czyli ich podstawy w której zamocowany jest słup wokół, którego obraca się cały korpus wiatraka, ustawiany w kierunku wiatru za pomocą wysuniętego dyszla. Ich konstrukcyjnym przeciwieństwem są tzw. „holendry”. Wiatraki tego typu są na stałe posadowione na podłożu, a za wiatrem obracana jest tylko ich górna część tzw. „czapa”. „Paltraki” z kolei, podobnie jak „koźlaki” obracano całą bryłą budynku. W ich przypadku jednak obracanie było prostsze, bo odbywało się po specjalnej szynie i rolkach umieszczonych na podmurówce budynku wiatraka.

 

— Urszula Jatkowska


 
Projekt dofinansowany ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Warmia i Mazury na lata 2007 - 2013 oraz budżetu samorządu województwa warmińsko - mazurskiego.