Kafel naczyniowy

Wymiary: wymiary otworu: 16,5-17,5 cm, wys. 11 cm Datowanie: XIV-XV w. Miejsce: badania archeologiczne we Fromborku Materiał: glina, barwa szara wypalony w atmosferze redukcyjnej, Metoda: toczenie na kole garncarskim Dno okrągłe płaskie, korpus i otwór ukształtowany czworobocznie, krawędzie zakończono prosto. Częściowa rekonstrukcja. W surowym klimacie północnej i środkowej Europy, gdzie ogrzewanie pomieszczeń mieszkalnych było warunkiem przetrwania, jako najbardziej uniwersalne urządzenie grzewcze sprawdził się piec kaflowy. Za kolebkę pieców kaflowych uważa się kraje alpejskie, zwłaszcza Niemcy, Austrię i Szwajcarię, gdzie znano je już od XI wieku. Stąd rozprzestrzeniły się na pozostałe regiony Europy, a także na teren terenie dzisiejszej Polski, gdzie upowszechniały się od XIV wieku, (a na Śląsku od 2 poł. XIII w.). Umiejętność stawiania pieców przynieśli najpewniej niemieccy koloniści licznie tu przybywający w ramach akcji lokacyjnej miast na prawie niemieckim. Początkowo budowano jednoskrzyniowe lub dwuskrzyniowe cylindryczne albo stożkowate piece z kafli określanych jako miskowe i garnkowe (zależnie od głębokości). Kafle te wykonywane były na kole garncarskim i jak nazwa wskazuje, miały kształt zbliżony do naczyń. Zdobiono je tylko w części przydennej i przy krawędzi, a często pozostawiano bez zdobień. Wykańczano polewą, ale używano też kafli bez polewy. Mocowane były w bryle pieca otworem na zewnątrz, a przestrzeń między nimi wypełniano gliną. Piece z kafli naczyniowych miały nie tylko efektowny wygląd, ale też szereg zalet praktycznych - bardzo szybko się rozgrzewały i poprzez zwiększoną powierzchnię grzejną dłużej oddawały ciepło. W XV wieku zaczęły wchodzić w użycie piece z kafli płytowych, formowanych w specjalnych matrycach. Dzięki matrycom możliwe było wykonanie w krótkim czasie, identycznych elementów z jednej formy, co wpłynęło na usprawnienie produkcji i w rezultacie spowodowało większą dostępność pieców. Jednak piece z kafli naczyniowych nie wyszły całkowicie z użycia, przetrwały do XVIII, a nawet XIX wieku, wypierane przez piece z kafli płytowych, zepchnięte zostały do pomieszczeń mniej reprezentacyjnych lub ogrzewały domy wiejskie, a formy kafli naczyniowych, ani sam kształt pieców nie uległ większym zmianom. Dziś piece z kafli naczyniowych spotykamy sporadycznie, nawet w placówkach muzealnych, choć w wielu muzeach znajdują się zespoły kafli garnkowych i miskowych pochodzące z badań wykopaliskowych. J. Semków, W. Wojnowska, Piece kaflowe [w] Ciepłownictwo Polskie. Złota księga ciepłownictwa w Polsce, Bydgoszcz 2013 Prawa do wizerunku cyfrowego: CC BY 1.0 https://creativecommons.org/licenses/by/1.0/deed.pl